Arzu Pınar Demirel

arzudemirel@headlinebpr.com

Can Dündar'ın anlatımıyla, hayal gibi: Dr. Reşit Galip

6 comments
Hayalini kurduğum günler meğer Türkiye'de yaşanmış. Can Dündar'dan Dr.Reşit Galip:

"Türküm doğruyum çalışkanım" andını yazan da Reşit GALİP 'miş...


Çankaya sırtlarında oturan Ankaralılar, şehre Reşit Galip Caddesi'nden geçerek inerler. Pek azı bu ismin kim olduğunu bilir. Bu bilinmezlik te belki Dr. Reşit Galip'in 41 yaşında göçüp gitmesi rol oynamıştır, belki de İnönü'yle yıldızının hiç barışmaması...

Rodos'ta doğan Reşit Galip, ortaokulu bitirince kardeşiyle bir sandala binip Marmaris'e gelmiş.Liseyi İzmir'de okumuşlar.Kardeşi Hüseyin Ragıp (Baydur) diplomatlığı seçip büyükelçilik yapmış.Reşit Galip iseİstanbul Tıp'a gidip doktor olmuş.
Öğrenciyken gönüllü olarak I. Dünya Savaşı'na katılmış.Kafkas Cephesi dönüşü öğrenimini tamamlayıp fakültede asistanlığa başlamış.

1923 Mart'ında, hekimlik yaptığı Mersin'e Mustafa Kemal Paşa geldiğinde Paşa'nın huzurunda konuşmuş ve gözlerine doğru bakarak şöyle demiş:"Muhterem Gazi, sen yalnızca bu milletin bir kahramanı değilsin, sen bunlardan çok daha büyüksün. Sen bu milletin bir ferdisin. Senin birinci büyüklüğün, bu milletin bir ferdi olmakla iktifa ve iftihar etmekliğindir. "
Herkesin yüceltme yarışına girdiği günlerde Gazi'yi "milletin bir ferdi" sayan 30 yaşındaki bu hatip, herkesin dikkatini çekmiş. Tabii en çok da Gazi'nin...

Kemal Paşa ona milletvekilliği önermiş ve Dr. Reşit Galip, Ocak 1925'te Meclis'e girmiş.Bir süre İstiklal Mahkemesi üyeliği yapmış. CHF İdare Heyeti'nde görev almış. Türk Ocakları'nda, Halkevleri'nde çalışmış.Yine Atatürk'ün isteğiyle Serbest Fırka'ya girmiş.Ve Atatürk'ün sofrasına oturmuş. Onu bakanlığa taşıyan süreçde o sofrada başlamış.

Bu sofra sahnesi pek çok tanığın anılarında vardır:1931 sonbaharıydı. O geceki tartışma, Milli Eğitim Bakanı Esat Mehmet'in bir yakınmasıyla başladı. Esat Mehmet, Atatürk'ün Harbiye'den "tabya öğretmeni"ydi. Kazım Özalp'in "Atatürk'ten Anılar" kitabında (T. İş Bankası Y., 1992, s. 48-49) yazdığına göre konu, kız öğrencilerin kıyafetinden açıldı. Esat Mehmet, "kızların kısa etek, kısa çorap ve kısa kollu gömlek giymelerini uygun görmediğini" belirtti. Bir tamim yayınlayıp daha kapalı giyinmelerini isteyeceğini söyledi.

Bunun üzerine Reşit Galip söz aldı:"Yanlış düşünüyorsunuz beyefendi" dedi."Bu bir geriliktir. Kadınlar eski durumda yaşayamazlar.İnkılaplardan en mühimi, kadınlara verilen haklardır. Başka türlü, batılılaşmakta olduğumuzu iddia edemeyiz."

Sofra gerildi.Gazi, vekilini zor durumda bırakan bu çıkıştan hoşlanmadı."Bu konuyu uzatmayalım. Kısa çorap giyip giymemek çok önemli değildir, sonra tartışırız" dedi.Ama Reşit Galip alttan almadı."Af buyurunuz Paşam! Bu, inkılap ve zihniyet meselesidir. Müsaade buyurursanız fikrimizi söyleyelim. Hatta daha ileri giderek diyeceğim ki, sizin huzurunuzda bu sofrada inkılapları zedeleyeceği icraattan bahsedilmesi küstahlıktır, hoş görülemez."
Reşit Galip'in tartışma yaratmasının özel bir nedeni vardı:Halkevi'nde sanatı yaygınlaştırmak için tiyatro çalışmalarıyapıyor, ancak sahneye çıkacak kadın oyuncu bulamıyorlardı . Buna gönüllü kadın öğretmenler için, Maarif Vekaleti'nden izinalamamışlardı.Reşit Galip"Bu kokuşmuş kafayla devlet yürümez" diye kestirip attı.Atatürk'ün kaşları çatıldı."Sözlerinizde müsamahalı, ölçülü olunuz" diye çıkıştı.Herkes yaklaşan fırtınayı hissetmişti. Ama Reşit Galip bulutların üstüne gitti. 57 yaşındaki Milli Eğitim Bakanı'nı işaret ederek dedi ki:"Devrimci devrimcidir. insanlar bir yaştan sonra ister istemez tutucu olurlar. Meclis'te bunca genç, idealist, bakanlık yapacak yetenekte insan varken, böyle yaşlı kimseleri Milli Eğitim Bakanı yapmak hatadır."Atatürk yeniden uyarma gereği duydu:"Esat Bey yeteneklidir. Davamıza inanmıştır ve benim hocamdır.Beni okutmuş olması sence bir değer taşımıyor mu?""Kusura bakma Paşam, taşımıyor! Okuttuklarının içinde sizin gibi bir devrimci çıkmış ama kim bilir nice tutucu da çıkmıştır.""Sizi de eleştiririm!"

Bunun üzerine Gazi'nin sabrı taştı: "Bu sofrada hocama ve bir Milli Eğitim Bakanı'na hakaret etmenize müsaade edemem" diye haşladı.Ama Reşit Galip sineceği yerde hepten üste çıktı:"Devrimleri korumak için sizden müsaade istemiyorum. Hatayı yapan siz de olsanız, sizi de eleştiririm. Mesela Rose Noir'a verdiğiniz 15 bin liralık kredi mektubu da siz yaptınız diye hata olmaktan çıkmaz."

İlk kez Atatürk'ün sofrasında Atatürk bu kadar sert eleştiriliyordu.Reşit Galip'in sözünü ettiği Rose Noir, Beyoğlu'nda, Ruskarı-kocanın işlettiği bir barın adıydı. Atatürk bir gece oraya gitmiş, mekanın sahibi Madam Senya'dan "İş Bankası'ndan kredi alamıyoruz" yakınmasını dinlemiş ve orada bir kağıda İş Bankası Genel Müdürü'ne hitaben "yardımcı olunması" isteğini yazmış, Rus çifte vermişti. Reşit Galip bu iltimas talebini eleştiriyordu.

Atatürk bu kez kızmadı; "Yoruldunuz, buyurun biraz istirahat edin"diyerek kibarca Reşit Galip'i sofradan kovdu.Ama genç devrimcinin yılmaya niyeti yoktu. Yıllar yılı bir efsane gibi anlatılacak çıkışını o an yaptı: "Burası sizin değil, milletin sofrasıdır. Milletin işlerini görüşüyoruz. Burada oturmak sizin kadar, benim de hakkımdır."

Atatürk kendi fikirleriyle kendisini vuran bu genç adama baktı, sonra yanındakilere dönüp "Öyleyse biz kalkalım" dedi. Sofradakibütün heyet ayaklandı; Reşit Galip'i sofrada yapayalnız bırakıp çıktılar.Bu müthiş sahnenin devamı daha da ibret vericidir:Reşit Galip bütün geceyi Dolmabahçe Sarayı'nda pencere kenarındaki bir koltukta geçirir.

Atatürk uyandığında Genel Sekreteri'ne Reşit Galip'i sorar."Sabaha kadar bekledi, mahcubiyetini size iletmemizi istedi.Ankara'ya gidecek kadar borç para istedi. 25 lira verdik" derler.Atatürk "Ankara'ya gidecek adama 25 lira mı verilir. Bari benim hesabımdan birkaç yüz lira verseydiniz" der. Sonra "Cebinde beş parası yok ama karakterinden hiç taviz vermiyor. Parası yok ama cesareti var" diye ekler.1932 sonbaharında Atatürk,Reşit Galip'in Ankara Radyosu'ndaki bir konuşmasını dinler;"Devrimleri her yerde, herkese karşı savunacağız. Gerekirse babamıza ve çocuklarımıza karşı bile" demektedir.Atatürk birkaç gün sonra kendisini yeniden sofraya davet eder.Hemen yanındaki sandalyeye buyur eder. Onun yanına da, hocası Esat Mehmet'i oturtur. Ve orada yeni Milli Eğitim Bakanı'nın 39 yaşındaki Reşit Galip olduğunu açıklar.Rose Noir olayı mı?Onu da hatırlatalım:İş Bankası Genel Müdürü Muammer Eriş, Atatürk imzalı kağıdı alınca doğruca Dolmabahçe Sarayı'na gelmiş, Ata'nın ricacı olduğu krediyi vermeye kuralların uygun olmadığını bildirmiş, talebi reddetmiştir.
Reşit Galip'in bakanlığı sadece 13 ay sürdü. Bu süreiçindeDarülfünun'dan üniversite reformunu başlattı. Öğretmenlere genel bütçeden maaş ödenmesini sağladı.Eşi Zübeyre Hanım'ın deyimiyle "deli gibi çalışıyor" ama Atatürk'e çıkışacak kadar ayarsız dili yüzünden her gün işe cebinde istifa mektubuyla gidiyordu.Aslında Atatürk'le araları iyiydi. O Gazi'ye "Paşam", Gazi de ona"Doktor" diye hitap ederdi.

Torunu Feyhan Oran'a "Peki ne oldu da ayrıldı?" diye sordum. Birgün sofradan ayrılırken, Atatürk, "Seni eve ben bırakacağım"demiş. Eve bırakınca o da saygıdan, "Ben de sizi uğurlayacağım Paşam" karşılığını vermiş. Ama kendisinin arabası olmadığından yürüyerek uğurlamış. O gece zatürree olmuş.Dinlenmesi tavsiye edilince 1933 Ekim'inde görevden ayrılmış.1934 yazında Moda'daki bir deniz kazasında kızlarını kurtarmaya çalışırken akciğerlerini hepten üşütmüş. Bir mucize eseri kurtulduğu bu kazadan sonra ölümü bekleyerek, hastalığını takip etmeye başlamış. Keçiören'deki bağ evinin kütüphanesine demir yatağını taşıtıp yedi ay kitaplar arasında yatmış.1934'te, 41 yaşında hayata veda etmiş.

"Öldüğünde cebinde 5 lira parası varmış" dedi hiç görmediği torunu Feyhan:"Anneannem üç çocuğunu büyütebilmek için Afet İnan'dan yardım istedi. Atatürk'ün yardımıyla krediyle bir evaldılar. O evin bir odasına sığışıp diğer daireleri kiraya vererek geçindiler."
Her sabah okul öğrencilerini güne başlatan "Türküm, doğruyum, çalışkanım" andı var ya...Geçenlerde sevgili hocam Prof. Dr. Baskın Oran'ın eşi Feyhan,"Biliyor musun o andı kim yazdı?" diye sordu."Kim?" dedim merakla..."Dedem.""Deden kim?""Reşit Galip..."İnanılır gibi değil. Ne o andın 1933'ün 23 Nisan günü Reşit Galip'in kaleminden çıktığını biliyordum, ne de Feyhan'ın Atatürk döneminin Maarif Vekili Reşit Galip'in torunu olduğunu...Feyhan ilkokulda her sabah içtiği andın dedesinin kaleminden çıktığını ilkokul sonda annesinden öğrenmiş.


CAN DUNDAR
Next PostSonraki Kayıt Previous PostÖnceki Kayıt Ana Sayfa

6 yorum:

beenmaya dedi ki...

her insan hata yapabilir Atatürk bile. ama sanırım Dr.Reşit Galip dışında kimse kolay kolay bunu ifade edemez. Buradaki en ince noktalardan biri ifade ediş tarzı aynı zamanda. kendinden, düşünce ve davranışlarından ne kadar eminsen ortada bir hata olduğunu düşünüyorsan karşındakinin kim olduğunun bir önemi kalmıyor hatta yeri geliyor kendi sözleriyle vurabiliyorsun onu. gerçekten çok hoştu...

arzu dedi ki...

eleştirilen de, adam olabildiği ölçüde alabiliyor eleştiriyi. günümüzdeki iktidar seçkinlerini düşünüyorum da, böyle bir eleştiri karşısında adamı ne yaparlardı kim bilir? oysa bir sistemi mi, bireyi de ileriye taşıyacak olan, samimiyletle fikirlerin paylaşımı, hatta eleştiridir. yalaka kitlesinden hiç fayda gelmez.

Adsız dedi ki...

I found this site using [url=http://google.com]google.com[/url] And i want to thank you for your work. You have done really very good site. Great work, great site! Thank you!

Sorry for offtopic

Adsız dedi ki...

Bu zamanlarda böyle eleştiri sonucunda liderlerin vermiş olduğu sözlü ve hareketli cavapları biliyoruz gerçekten Atatürk' ün yaptığı şaşırtıcı derecede büyüklük, o kadar eleştiri içerisinde verilen tepki ve de böyle bir yanlış yapmış adamı milli eğitim bakanı olarak göreve getirmek müthiş bir haraket. Şimdilerde ise böyle bir yanlış yapmış ise karşı taraf bu bizden değil denir ve şahıs ne kadar yetenekli ve başarılı olsa dahi göreve getirilmez. Gerçekten büyük lider Atatürk ... Doktor Reşit Galip' in andımızı yazan kişi olduğunu bilmiyordum. Yıllarca her gün okuduğumuz ANDIMIZ demekki doktor Reşit Galip tarafından yazılmış ...

Adsız dedi ki...

[url=http://ups.uoftpharmacy.com/aboutus/]Where Can I Buy Viagra[/url]

Adsız dedi ki...

Happy New Year[url=http://sdjfh.in/flexpen/],[/url] everyone! :)